Kalça kireçlenmesi (koksartroz) nedir?
Koksartroz, kalça ekleminde kıkırdağın aşınması sonucu ortaya çıkan dejeneratif eklem hastalığıdır. Kalça, uyluk kemiğinin küresel başı ile leğen kemiğindeki yuvanın (asetabulum) oluşturduğu bir top-yuva eklemidir. Her iki yüzeyi kaplayan kıkırdak inceldiğinde hareket serbestliği kaybolur, ağrı başlar ve zamanla topallama gelişir. Vücudun en çok yük taşıyan eklemlerinden biri olduğu için kalça kireçlenmesi, yürüme kabiliyetini diz kireçlenmesinden daha hızlı etkileyebilir.
Neden gelişir?
Kalça kireçlenmesinin bir bölümü yaşa bağlı doğal aşınmayla ortaya çıkar. Ancak önemli bir kısmında altta yatan bir neden vardır:
- Gelişimsel kalça displazisi: Doğuştan sığ kalça yuvası, erişkin yaşta erken kireçlenmeye yol açar.
- Femoroasetabuler sıkışma (FAI): Kemik yapısındaki şekil bozukluğu, hareket sırasında kıkırdağı ve labrumu zedeler.
- Avasküler nekroz: Femur başının kanlanmasının bozulmasıyla kemik dokusu çöker. Uzun süreli kortizon kullanımı, alkol, tüplü dalış ve bazı kan hastalıkları risk oluşturur.
- Geçirilmiş kırık veya çıkık: Eklem yüzeyini içine alan travmalar sonrası kireçlenme hızlanır.
- İltihabi romatizmal hastalıklar: Romatoid artrit ve ankilozan spondilit kalça eklemini tutabilir.
Belirtileri: ağrı her zaman kalçada hissedilmez
Kalça kireçlenmesinin en sık belirtisi, sanılanın aksine kalçanın arkasında değil kasıkta hissedilen ağrıdır. Ağrı uyluğun ön yüzüne, hatta diz iç kısmına yayılabilir; bu nedenle bazı hastalar uzun süre diz sorunu sanarak tedavi arar. Diğer belirtiler:
- Ayakkabı bağlamakta, çorap giymekte ve tırnak kesmekte zorlanma
- Bacağı yana açmakta ve içe döndürmekte kısıtlılık
- Uzun oturma sonrası ilk adımlarda tutukluk
- Topallayarak yürüme, zamanla bacak boyunda kısalma hissi
- Gece ağrısı ve yan yatmakta güçlük
Tanı
Muayenede kalça hareket açıklığı, özellikle içe rotasyon kaybı değerlendirilir; koksartrozda ilk kaybolan hareket genellikle içe dönmedir. Ayakta çekilen pelvis ön-arka grafisi ve kalça yan grafisi tanı için çoğu zaman yeterlidir. Erken evre avasküler nekroz şüphesinde MR, kemik yapısının ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğinde tomografi kullanılır.
Ameliyatsız tedavi
Erken evrede ağrının kontrolü ve eklem ömrünün uzatılması hedeflenir:
- Kilo kontrolü ve zorlayıcı aktivitelerin düzenlenmesi
- Kalça çevresi kaslarını güçlendiren egzersiz programı ve fizik tedavi
- Havuz egzersizleri; suda ekleme binen yük belirgin azalır
- Ağrı ve iltihap kontrolü için ilaç tedavisi
- Seçilmiş hastalarda görüntüleme eşliğinde eklem içi enjeksiyon
- Yürüme sırasında karşı elde baston kullanımı — kalçaya binen yükü belirgin azaltır
Total kalça protezi ameliyatı
İleri evre koksartrozda en etkili tedavi total kalça protezidir. Ameliyatta aşınmış femur başı çıkarılır, uyluk kemiği içine yerleştirilen bir gövde ve üzerine takılan yeni bir baş ile yuvaya yerleştirilen kap birlikte yeni eklemi oluşturur. Sürtünme yüzeyi olarak seramik-polietilen veya seramik-seramik bileşenler tercih edilir. Hasta yaşı, kemik kalitesi ve aktivite düzeyi, çimentolu veya çimentosuz tespit tercihini belirler.
Kalça protezi, ortopedide hasta memnuniyeti en yüksek ameliyatlardan biridir. Yıllardır kasık ağrısıyla yaşayan hastaların çoğu, ameliyat sonrası ilk haftalarda ağrının kaybolduğunu ifade eder.
İyileşme süreci ve dikkat edilmesi gerekenler
Hastalar genellikle ameliyattan sonraki ilk gün destekli olarak ayağa kaldırılır ve yürütülür. Hastanede kalış süresi çoğunlukla 2–4 gündür. İlk 6–8 hafta boyunca protezin yerinden çıkmasını önlemek için bazı pozisyonlardan kaçınılması gerekir: bacakları üst üste atmamak, alçak koltuklara oturmamak, gövdeyi 90 dereceden fazla öne eğmemek. Bu kurallar hastaya yazılı olarak verilir.
Günlük aktivitelere dönüş genellikle 6 hafta içinde başlar, tam iyileşme 3 ayı bulur. Ameliyat sonrası pıhtı önleyici tedavi düzenli kullanılmalı, kontrollere aksatmadan gelinmelidir. Uzun vadede yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi düşük darbeli aktiviteler serbesttir.
Kalça kireçlenmesinde sık yapılan hatalar
Kalça kireçlenmesi olan hastalarda en sık karşılaştığım hata, ağrının kaynağının yanlış yerde aranmasıdır. Kasık ve uyluk ön yüzüne yayılan ağrı bel fıtığına bağlanır, aylarca bel tedavisi uygulanır ve kalça hiç değerlendirilmez. Bu nedenle bel tedavisine yanıt vermeyen bacak ağrılarında kalça ekleminin muayene edilmesi gerekir.
İkinci sık hata, baston kullanımının reddedilmesidir. Baston bir teslimiyet değil, tedavinin parçasıdır; karşı elde kullanıldığında kalçaya binen yükü belirgin şekilde azaltır ve ameliyat kararını yıllarca erteleyebilir. Üçüncü hata ise hareketsiz kalmaktır. Ağrı korkusuyla tamamen hareketsiz kalan hastalarda kalça çevresi kaslar hızla zayıflar, eklem daha da yüklenir ve şikâyetler artar. Doğru olan, zorlamayan ama düzenli bir hareket programını sürdürmektir.
Kasık ağrınız aylardır geçmiyor ve yürüme mesafeniz kısaldıysa, mevcut filmlerinizle muayeneye gelin; hangi tedavi basamağında olduğunuzu birlikte belirleyelim.